01 Tháng Mười Hai 20152:57 CH(Xem: 5890)
(Cảm nhận của Trịnh Y Thư nhân đọc tập truyện “Gió mỗi ngày một chiều thổi” của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng Bắc). Đọc tập truyện “Gió mỗi ngày một chiều thổi” (Sống xuất bản, 2015) của nhà văn nữ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, bạn đừng chờ đợi một câu chuyện với tình tiết lâm li, éo le, gay cấn hoặc có hậu; thậm chí, một câu chuyện có đầu có đuôi cũng chẳng có cho bạn nhẩn nha đọc những khi nhàn tản. Cũng chẳng có bao nhiêu bài học luân lí ở đây, một mẫu mực đạo đức lại càng hiếm hoi.
22 Tháng Mười 20154:35 CH(Xem: 16585)
A fragmentary novel You may be disturbed by fabulous stories and discrete patches of fates which are like a melancholy dream you could hardly recount fully after waking up.
07 Tháng Sáu 201512:00 SA(Xem: 4965)
Đây là cuốn hồi ký mà cũng là sử liệu đáng quý từ một sử gia chân thật, và một chính trị gia bất đắc dĩ, về một giai đoạn nhiễu nhương và bi thương của đất nước. Trần Trọng Kim kể lại mọi sự một cách chân phương với văn phong đơn giản súc tích cố hữu. Nhưng cũng có sự phê phán đĩnh đạc về thái độ của người Nhật, người Pháp, về tư cách và khả năng của nhiều nhân vật nổi tiếng thời đó, từ Hoàng đế Bảo Đại cho tới các lãnh tụ phe quốc gia và những kẻ trở cờ ở giữa. Lời phê phán xác đáng nhất, mang tính chất tiên tri và có giá trị cho đến ngày nay, được Trần Trọng Kim giành cho người cộng sản. Cho cái tội cõng rắn cắn gà nhà...
07 Tháng Sáu 201512:00 SA(Xem: 4559)
Chính vì những cảnh đời đa đoan này mà tôi phải viết. Không viết thì phí đi, bạn bè bảo tôi như vậy. Thế là tôi viết, và đến bây giờ coi như xong, nhưng chắc rằng chưa đủ. Xem lại chợt thấy bùi ngùi và thương thân. Bao năm tháng tột cùng của cực khổ và gian nan, đầy dẫy tủi nhục để viết được chừng này? Thấy mình tội nghiệp lạ lùng. Rồi kết quả ra sao? Coi chừng lại bị đụng chạm, lôi thôi với chính phủ thì thật là khốn nạn! Người lính đánh máy hộ cảnh cáo.
26 Tháng Ba 201512:00 SA(Xem: 4664)
Anh ra khỏi 9 cây số đường kinh hoàng, đến La Vang Thượng, xuống đi bộ vào La Vang Chính Tòa, nơi Tiểu Đoàn 11 Dù đang chiếm giữ. Hai cây số đường đất giữa ruộng lúa xanh cỏ, anh đi như người sống sót độc nhất sau trận bão lửa đã thiêu hủy hết loài người. Đường vắng, trời ủ giông, đất dưới chân mềm mềm theo mỗi bước đi, gió mát và không khí thênh thang. Anh ngồi xuống vệ đường bỏ tay xuống ao nước kỳ cọ từng ngón một. Anh muốn tẩy một phần sự chết bao quanh? Có cảm giác lạ: Anh vừa phạm tội. Tội được sống.

Nhạc Bolero: Là sến hay sang?

01 Tháng Ba 201412:00 SA(Xem: 5472)
Muôn dặm đời người, ít có ai là người VN mà chưa một lần nghe hoặc nhớ trong đầu một câu ca của dòng nhạc bolero, đặc biệt là những người sống ở phía Nam.
Bolero len lỏi vào cuộc đời và nhịp sống của người dân đô thị theo một kiểu khác, với những người ở thôn quê theo một kiểu khác; nhưng bất luận đó là kiểu nào, âm điệu chập chùng và gần gũi của bolero đều ăn sâu vào sự thưởng thức của nhiều thế hệ, một cách độc đáo đến mức mà có lẽ cần phải có một nghiên cứu khoa học chỉn chu mới có thể nói hết được tác động của loại âm nhạc này với tâm hồn Việt.


che_linh_pre75
Vì sao "sến"?

Khác với rất nhiều kiểu âm nhạc mà người Việt từng thưởng thức, bolero phần lớn là những câu chuyện kể hồn nhiên, là những sự chia sẻ cảm giác của mình về tình yêu, về cô đơn, về số phận giàu nghèo, may rủi, tình bạn bè... Sự đa dạng trong đề tài của bolero là một trong những yếu tố mạnh mẽ để người ta có thể gióng giọng hát hàng giờ không biết chán với một guitar thô hoặc "nghèo" hơn thì gõ muỗng.
Một trong những tìm hiểu về bí ẩn của bolero là nhịp điệu. Khi chuyển hóa từ thể loại nhạc bolero gốc của âm nhạc Latin như một loại nhạc khiêu vũ chịu ảnh hưởng nhiều từ các hình thức của những quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha và biến thể của người Cuba sang VN, nhịp điệu chậm dần và hòa hợp với tính cách của người Việt theo một kiểu rất riêng. Rất thú vị, nếu chỉ cần chú ý, người chơi bolero VN sẽ tìm thấy nhịp điệu tương đương 60 (bpm) của dòng nhạc này trùng hợp hết sức ngẫu nhiên và độc đáo với các bài ca cổ, cải lương - vốn là thứ "khoái khẩu" của dân Nam bộ.

Và cũng không phải ngẫu nhiên mà người ta có một thời gian dài gọi bolero - tên gọi gần như được định hình khoảng ba năm nay - là nhạc "sến".
Đã có rất nhiều tranh cãi và giả thuyết về cái tên khó hiểu này. Tuy nhiên, giả thuyết hợp lý và đủ các chứng cứ nhất vẫn thuộc về chuyện gọi nhại theo tên của minh tinh màn bạc người Áo là Maria Schell (1926-2005).

Lý do của việc nhại theo này là kết quả của sự châm biếm của nhà báo Tuấn Huy, viết cho tạp chí Kịch Ảnh.
Sài Gòn những năm 1950 và 1960, là thời di cư của rất nhiều thanh niên thiếu nữ từ thôn quê lên thành thị mưu sinh, bao gồm làm lái xe, người ở, bán báo, chạy bàn... Đó cũng là thời sính Tây, không ít anh chị tự đặt tên cho mình như Tí Clark Gable, Hường Claudia Cardinale... Những chủ nhật, lớp người trẻ này hẹn hò nhau và cùng thảo luận về những cuốn phim diễm tình đầy nước mắt của nữ diễn viên Maria Schell, người từng được báo chí Đức mệnh danh là nữ diễn viên thế hệ trước chiến tranh, lừng danh là có lối diễn xuất "cười vui mà như lòng nhỏ lệ". Những cuốn phim này lúc đó cũng làm thổn thức nhiều trái tim nam nữ, không kém đợt sóng của nữ sĩ Quỳnh Dao (Đài Loan) vào thập niên 1960-1970.

Cười vào một lớp người học đòi và hay trải lòng chuyện yêu đương của mình một cách dễ dãi và cũng hay tự bi kịch hóa hoàn cảnh của mình, tác giả Tuấn Huy, trong một số báo vào năm 1963, đã là người đầu tiên chuyển chữ Maria Schell này để gọi các cô là "Mari Sến". Và chữ "sến" này dần dần được chỉ đến các bài hát rất ảo não thời đó về chuyện tình đôi lứa, đặc biệt qua tiếng hát của Chế Linh hay Hùng Cường...
Nhưng đó chỉ là một giai đoạn của âm nhạc bolero, khi bị áp đặt cho cái tên "sến", mặc dù nhiều ca khúc của dòng nhạc này mỗi lúc một trở nên sang trọng, độc đáo hơn và thấm sâu vào đời sống của từng con người hơn.

Một phong vị độc đáo
Ngay cả những lớp người theo Tây học, luôn tự cho mình là sang vẫn không giấu được sự thích thú khi tự mình hát lên một bài hát bolero một giây phút nào đó. Bolero như di chuyển vào từng mạch máu, từng thớ thần kinh và ngắt đoạn mọi suy nghĩ đưa người ta vào một thế giới thanh thản của hiện tại, đặc biệt là gợi lại muôn vàn ký ức trong quá khứ, dù đó là đắng cay hay mộng đẹp.

Thích hay không thích nhạc "sến" đó là chuyện của mỗi cá nhân, nhưng không có nó, các đô thị miền Nam thiếu hẳn chất "giang hồ" của con người Nam bộ bên bàn nhậu, thiếu hẳn một phong vị độc đáo như linh hồn của đời, của phố, của người.

Nhạc "sến" thì ai ca cũng được, nhưng để là một danh ca bolero thì không phải đơn giản. Tiếng hát của dòng nhạc này lúc thì đòi hỏi phải nhiều kỹ thuật, nhưng cũng có lúc chỉ cần một cái hồn sẻ chia, bất chấp các chi tiết yêu cầu của thanh nhạc.
Điều thú vị nhất là các ngôi sao giả, hát nhép, đẹp và hát dở... không bao giờ có thể bước vào dòng nhạc bolero này. Và thậm chí danh ca bolero mỗi khi cần phải hát nhép để thu hình, đối với họ cũng là một cực hình.

Cũng như cuộc đời, bolero có lúc chìm lúc nổi, lúc bị chê bai, nhưng cũng có lúc được xưng tụng như dòng nhạc dễ nhớ nhất của tất cả mọi người. Nhưng mặc cho dòng đời xô đẩy, bolero vẫn dìu dặt ở từng góc cầu cho đến sân khấu lớn, không bao giờ có thể mất đi trong sự rung động của trái tim người yêu nhạc, đặc biệt là niềm tự hào là một mảng văn hóa hết sức độc đáo của miền Nam.

Bolero hay boléro?

Với khuynh hướng Tây học, nói theo tiếng Pháp, boléro có thêm dấu sắc, nhưng hoàn toàn tương tự như bolero nói theo tiếng gốc Tây Ban Nha, tên gọi này nhằm mô tả một loại âm nhạc lãng mạn, hơi chậm và mượt mà. Khuynh hướng bolero của Tây Ban Nha có phần nhanh hơn ở Cuba.
Bolero khởi đầu là một loại nhạc khiêu vũ ở Tây Ban Nha và du nhập thịnh hành ở Cuba từ những năm 1800. Người sáng tạo ra điệu nhảy bolero là một vũ sư người Tây Ban Nha, tên Sebastian Cerezo, với những buổi giới thiệu điệu nhảy này đầu tiên vào năm 1780.

Đến VN, thịnh hành ước chừng vào những năm 1940-1950, điệu bolero chuyển hóa thành một thể thức của VN với nhịp điệu chậm rãi và dìu dặt hơn, trong khi bolero ở bên ngoài có nhịp 3/4 thì người Việt biến thành 4/4 và tạo ra những âm điệu riêng. Cho tới nay, nhiều người trong giới sáng tác vẫn cho rằng người viết tân nhạc điệu bolero đầu tiên có lẽ là nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, vào năm 1950, với bài Duyên Quê.


Tuấn Khanh

Bolero: Laø seán hay sang?

 

Tuaán Khanh/Soáng Magazine

 

Muoân daëm ñôøi ngöôøi, ít coù ai laø ngöôøi VN maø chöa moät laàn nghe hoaëc nhôù trong ñaàu moät caâu ca cuûa doøng nhaïc bolero, ñaëc bieät laø nhöõng ngöôøi soáng ôû phía Nam.

Bolero len loûi vaøo cuoäc ñôøi vaø nhòp soáng cuûa ngöôøi daân ñoâ thò theo moät kieåu khaùc, vôùi nhöõng ngöôøi ôû thoân queâ theo moät kieåu khaùc; nhöng baát luaän ñoù laø kieåu naøo, aâm ñieäu chaäp chuøng vaø gaàn guõi cuûa bolero ñeàu aên saâu vaøo söï thöôûng thöùc cuûa nhieàu theá heä, moät caùch ñoäc ñaùo ñeán möùc maø coù leõ caàn phaûi coù moät nghieân cöùu khoa hoïc chæn chu môùi coù theå noùi heát ñöôïc taùc ñoäng cuûa loaïi aâm nhaïc naøy vôùi taâm hoàn Vieät.

 

Vì sao "seán"?

Khaùc vôùi raát nhieàu kieåu aâm nhaïc maø ngöôøi Vieät töøng thöôûng thöùc, bolero phaàn lôùn laø nhöõng caâu chuyeän keå hoàn nhieân, laø nhöõng söï chia seû caûm giaùc cuûa mình veà tình yeâu, veà coâ ñôn, veà soá phaän giaøu ngheøo, may ruûi, tình baïn beø... Söï ña daïng trong ñeà taøi cuûa bolero laø moät trong nhöõng yeáu toá maïnh meõ ñeå ngöôøi ta coù theå gioùng gioïng haùt haøng giôø khoâng bieát chaùn vôùi moät guitar thoâ hoaëc "ngheøo" hôn thì goõ muoãng.

Moät trong nhöõng tìm hieåu veà bí aån cuûa bolero laø nhòp ñieäu. Khi chuyeån hoùa töø theå loaïi nhaïc bolero goác cuûa aâm nhaïc Latin nhö moät loaïi nhaïc khieâu vuõ chòu aûnh höôûng nhieàu töø caùc hình thöùc cuûa nhöõng quoác gia noùi tieáng Taây Ban Nha vaø bieán theå cuûa ngöôøi Cuba sang VN, nhòp ñieäu chaäm daàn vaø hoøa hôïp vôùi tính caùch cuûa ngöôøi Vieät theo moät kieåu raát rieâng. Raát thuù vò, neáu chæ caàn chuù yù, ngöôøi chôi bolero VN seõ tìm thaáy nhòp ñieäu töông ñöông 60 (bpm) cuûa doøng nhaïc naøy truøng hôïp heát söùc ngaãu nhieân vaø ñoäc ñaùo vôùi caùc baøi ca coå, caûi löông - voán laø thöù "khoaùi khaåu" cuûa daân Nam boä.

 

Vaø cuõng khoâng phaûi ngaãu nhieân maø ngöôøi ta coù moät thôøi gian daøi goïi bolero - teân goïi gaàn nhö ñöôïc ñònh hình khoaûng ba naêm nay - laø nhaïc "seán".

Ñaõ coù raát nhieàu tranh caõi vaø giaû thuyeát veà caùi teân khoù hieåu naøy. Tuy nhieân, giaû thuyeát hôïp lyù vaø ñuû caùc chöùng cöù nhaát vaãn thuoäc veà chuyeän goïi nhaïi theo teân cuûa minh tinh maøn baïc ngöôøi AÙo laø Maria Schell (1926-2005).

Lyù do cuûa vieäc nhaïi theo naøy laø keát quaû cuûa söï chaâm bieám cuûa nhaø baùo Tuaán Huy, vieát cho taïp chí Kòch AÛnh.

Saøi Goøn nhöõng naêm 1950 vaø 1960, laø thôøi di cö cuûa raát nhieàu thanh nieân thieáu nöõ töø thoân queâ leân thaønh thò möu sinh, bao goàm laøm laùi xe, ngöôøi ôû, baùn baùo, chaïy baøn... Ñoù cuõng laø thôøi sính Taây, khoâng ít anh chò töï ñaët teân cho mình nhö Tí Clark Gable, Höôøng Claudia Cardinale... Nhöõng chuû nhaät, lôùp ngöôøi treû naøy heïn hoø nhau vaø cuøng thaûo luaän veà nhöõng cuoán phim dieãm tình ñaày nöôùc maét cuûa nöõ dieãn vieân Maria Schell, ngöôøi töøng ñöôïc baùo chí Ñöùc meänh danh laø nöõ dieãn vieân theá heä tröôùc chieán tranh, löøng danh laø coù loái dieãn xuaát "cöôøi vui maø nhö loøng nhoû leä". Nhöõng cuoán phim naøy luùc ñoù cuõng laøm thoån thöùc nhieàu traùi tim nam nöõ, khoâng keùm ñôït soùng cuûa nöõ só Quyønh Dao (Ñaøi Loan) vaøo thaäp nieân 1960-1970.

Cöôøi vaøo moät lôùp ngöôøi hoïc ñoøi vaø hay traûi loøng chuyeän yeâu ñöông cuûa mình moät caùch deã daõi vaø cuõng hay töï bi kòch hoùa hoaøn caûnh cuûa mình, taùc giaû Tuaán Huy, trong moät soá baùo vaøo naêm 1963, ñaõ laø ngöôøi ñaàu tieân chuyeån chöõ Maria Schell naøy ñeå goïi caùc coâ laø "Mari Seán". Vaø chöõ "seán" naøy daàn daàn ñöôïc chæ ñeán caùc baøi haùt raát aûo naõo thôøi ñoù veà chuyeän tình ñoâi löùa, ñaëc bieät qua tieáng haùt cuûa Cheá Linh hay Huøng Cöôøng...

Nhöng ñoù chæ laø moät giai ñoaïn cuûa aâm nhaïc bolero, khi bò aùp ñaët cho caùi teân "seán", maëc duø nhieàu ca khuùc cuûa doøng nhaïc naøy moãi luùc moät trôû neân sang troïng, ñoäc ñaùo hôn vaø thaám saâu vaøo ñôøi soáng cuûa töøng con ngöôøi hôn.

 

Moät phong vò ñoäc ñaùo

Ngay caû nhöõng lôùp ngöôøi theo Taây hoïc, luoân töï cho mình laø sang vaãn khoâng giaáu ñöôïc söï thích thuù khi töï mình haùt leân moät baøi haùt bolero moät giaây phuùt naøo ñoù. Bolero nhö di chuyeån vaøo töøng maïch maùu, töøng thôù thaàn kinh vaø ngaét ñoaïn moïi suy nghó ñöa ngöôøi ta vaøo moät theá giôùi thanh thaûn cuûa hieän taïi, ñaëc bieät laø gôïi laïi muoân vaøn kyù öùc trong quaù khöù, duø ñoù laø ñaéng cay hay moäng ñeïp.

Thích hay khoâng thích nhaïc "seán" ñoù laø chuyeän cuûa moãi caù nhaân, nhöng khoâng coù noù, caùc ñoâ thò mieàn Nam thieáu haún chaát "giang hoà" cuûa con ngöôøi Nam boä beân baøn nhaäu, thieáu haún moät phong vò ñoäc ñaùo nhö linh hoàn cuûa ñôøi, cuûa phoá, cuûa ngöôøi.

Nhaïc "seán" thì ai ca cuõng ñöôïc, nhöng ñeå laø moät danh ca bolero thì khoâng phaûi ñôn giaûn. Tieáng haùt cuûa doøng nhaïc naøy luùc thì ñoøi hoûi phaûi nhieàu kyõ thuaät, nhöng cuõng coù luùc chæ caàn moät caùi hoàn seû chia, baát chaáp caùc chi tieát yeâu caàu cuûa thanh nhaïc.

Ñieàu thuù vò nhaát laø caùc ngoâi sao giaû, haùt nheùp, ñeïp vaø haùt dôû... khoâng bao giôø coù theå böôùc vaøo doøng nhaïc bolero naøy. Vaø thaäm chí danh ca bolero moãi khi caàn phaûi haùt nheùp ñeå thu hình, ñoái vôùi hoï cuõng laø moät cöïc hình.

Cuõng nhö cuoäc ñôøi, bolero coù luùc chìm luùc noåi, luùc bò cheâ bai, nhöng cuõng coù luùc ñöôïc xöng tuïng nhö doøng nhaïc deã nhôù nhaát cuûa taát caû moïi ngöôøi. Nhöng maëc cho doøng ñôøi xoâ ñaåy, bolero vaãn dìu daët ôû töøng goùc caàu cho ñeán saân khaáu lôùn, khoâng bao giôø coù theå maát ñi trong söï rung ñoäng cuûa traùi tim ngöôøi yeâu nhaïc, ñaëc bieät laø nieàm töï haøo laø moät maûng vaên hoùa heát söùc ñoäc ñaùo cuûa mieàn Nam.

 

Bolero hay boleùro?

Vôùi khuynh höôùng Taây hoïc, noùi theo tieáng Phaùp, boleùro coù theâm daáu saéc, nhöng hoaøn toaøn töông töï nhö bolero noùi theo tieáng goác Taây Ban Nha, teân goïi naøy nhaèm moâ taû moät loaïi aâm nhaïc laõng maïn, hôi chaäm vaø möôït maø. Khuynh höôùng bolero cuûa Taây Ban Nha coù phaàn nhanh hôn ôû Cuba.

Bolero khôûi ñaàu laø moät loaïi nhaïc khieâu vuõ ôû Taây Ban Nha vaø du nhaäp thònh haønh ôû Cuba töø nhöõng naêm 1800. Ngöôøi saùng taïo ra ñieäu nhaûy bolero laø moät vuõ sö ngöôøi Taây Ban Nha, teân Sebastian Cerezo, vôùi nhöõng buoåi giôùi thieäu ñieäu nhaûy naøy ñaàu tieân vaøo naêm 1780.

Ñeán VN, thònh haønh öôùc chöøng vaøo nhöõng naêm 1940-1950, ñieäu bolero chuyeån hoùa thaønh moät theå thöùc cuûa VN vôùi nhòp ñieäu chaäm raõi vaø dìu daët hôn, trong khi bolero ôû beân ngoaøi coù nhòp 3/4 thì ngöôøi Vieät bieán thaønh 4/4 vaø taïo ra nhöõng aâm ñieäu rieâng. Cho tôùi nay, nhieàu ngöôøi trong giôùi saùng taùc vaãn cho raèng ngöôøi vieát taân nhaïc ñieäu bolero ñaàu tieân coù leõ laø nhaïc só Hoaøng Thi Thô, vaøo naêm 1950, vôùi baøi Duyeân Queâ.

Tuaán Khanh

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn