01 Tháng Mười Hai 20152:57 CH(Xem: 5806)
(Cảm nhận của Trịnh Y Thư nhân đọc tập truyện “Gió mỗi ngày một chiều thổi” của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng Bắc). Đọc tập truyện “Gió mỗi ngày một chiều thổi” (Sống xuất bản, 2015) của nhà văn nữ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, bạn đừng chờ đợi một câu chuyện với tình tiết lâm li, éo le, gay cấn hoặc có hậu; thậm chí, một câu chuyện có đầu có đuôi cũng chẳng có cho bạn nhẩn nha đọc những khi nhàn tản. Cũng chẳng có bao nhiêu bài học luân lí ở đây, một mẫu mực đạo đức lại càng hiếm hoi.
22 Tháng Mười 20154:35 CH(Xem: 16508)
A fragmentary novel You may be disturbed by fabulous stories and discrete patches of fates which are like a melancholy dream you could hardly recount fully after waking up.
07 Tháng Sáu 201512:00 SA(Xem: 4914)
Đây là cuốn hồi ký mà cũng là sử liệu đáng quý từ một sử gia chân thật, và một chính trị gia bất đắc dĩ, về một giai đoạn nhiễu nhương và bi thương của đất nước. Trần Trọng Kim kể lại mọi sự một cách chân phương với văn phong đơn giản súc tích cố hữu. Nhưng cũng có sự phê phán đĩnh đạc về thái độ của người Nhật, người Pháp, về tư cách và khả năng của nhiều nhân vật nổi tiếng thời đó, từ Hoàng đế Bảo Đại cho tới các lãnh tụ phe quốc gia và những kẻ trở cờ ở giữa. Lời phê phán xác đáng nhất, mang tính chất tiên tri và có giá trị cho đến ngày nay, được Trần Trọng Kim giành cho người cộng sản. Cho cái tội cõng rắn cắn gà nhà...
07 Tháng Sáu 201512:00 SA(Xem: 4503)
Chính vì những cảnh đời đa đoan này mà tôi phải viết. Không viết thì phí đi, bạn bè bảo tôi như vậy. Thế là tôi viết, và đến bây giờ coi như xong, nhưng chắc rằng chưa đủ. Xem lại chợt thấy bùi ngùi và thương thân. Bao năm tháng tột cùng của cực khổ và gian nan, đầy dẫy tủi nhục để viết được chừng này? Thấy mình tội nghiệp lạ lùng. Rồi kết quả ra sao? Coi chừng lại bị đụng chạm, lôi thôi với chính phủ thì thật là khốn nạn! Người lính đánh máy hộ cảnh cáo.
26 Tháng Ba 201512:00 SA(Xem: 4616)
Anh ra khỏi 9 cây số đường kinh hoàng, đến La Vang Thượng, xuống đi bộ vào La Vang Chính Tòa, nơi Tiểu Đoàn 11 Dù đang chiếm giữ. Hai cây số đường đất giữa ruộng lúa xanh cỏ, anh đi như người sống sót độc nhất sau trận bão lửa đã thiêu hủy hết loài người. Đường vắng, trời ủ giông, đất dưới chân mềm mềm theo mỗi bước đi, gió mát và không khí thênh thang. Anh ngồi xuống vệ đường bỏ tay xuống ao nước kỳ cọ từng ngón một. Anh muốn tẩy một phần sự chết bao quanh? Có cảm giác lạ: Anh vừa phạm tội. Tội được sống.

Kiều Hối đã tiếp máu cho nền kinh tế băng hoại Việt Nam

17 Tháng Ba 201512:00 SA(Xem: 2914)
tu_su_kien-kieu_hoi-content

LTS: Tác giả là một chuyên viên quản lý cấp cao trong ngành kiều hối suốt 17 năm qua. Ông đã làm việc cho các tập đoàn tài chính chuyển tiền như Western Union (WU) và RIA Financial Services (RIA) trong các vai trò giám đốc phát triển thương vụ và giám đốc điều hành khu vực Đông Nam Á - Thái Bình Dương.

Bài phân tách này sẽ lần lượt trình bầy về một số vấn đề như số lượng kiều hối Việt Nam nhận được và tầm quan trọng của kiều hối trong nền kinh tế Việt Nam. Ngoài ra, bài viết này cũng sẽ phân tách lý do nào đã giúp cho số lượng kiều hối gia tăng và việc sử dụng kiều hối ở Việt Nam.

Bài viết chỉ có tính cách tài liệu của một vấn đề kinh tế Việt Nam, không có ngụ ý cổ động cho một mục tiêu hay chính trị nào khác.


Lịch Sử Vấn Đề Kiều Hối Việt Nam

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính phủ Hoa Kỳ phát lệnh cấm vận phong tỏa kinh tế Việt Nam. Nước Việt Nam bị cô lập toàn bộ quan hệ với quốc tế về kinh tế tài chính, kể cả không thể thực hiện các giao dịch tiền bạc trong đó kể cả kiều hối (tức chuyển tiền từ nước ngoài về).

Việt Nam suốt thời gian bị phong tỏa kinh tế bởi Hoa Kỳ, trở thành một trong những quốc gia nghèo và lạc hậu nhất thế giới.

Hai chữ Kiều Hối hình như không có, không biết với người dân Việt Nam suốt thời gian nước bị cấm vận. Tuy nhiên, vẫn có những nỗ lực chuyển tiền về cho người thân trong nước từ những người Việt sống ở hải ngoại qua những hình thức chuyển tiền lậu do những đường dây của một số Việt Kiều bắt đầu đi về Việt Nam từ năm 1986. Một vài cơ sở kinh doanh người Việt, đặc biệt tại Hoa Kỳ và Đông Âu, cũng bí mật nhận chuyển tiền qua đường dây "đen" của họ. Mặc dù điều này vi phạm lệnh cấm vận của chính phủ Hoa Kỳ, có thể bị truy tố hình sự về tội "rửa tiền". Nhưng đã không có nỗ lực truy xét từ các cơ quan chức trách liên bang Hoa Kỳ về việc chuyển tiền về Việt Nam như thế. Số lượng chuyển tiền về Việt Nam còn rất nhỏ, từ toàn thế giới chuyển tay về chỉ khoảng vài triệu đô là mỗi năm mà thôi.

Việt Nam bắt đầu chính sách mở cửa từ năm 1988. Khoảng đầu năm 1994, tổng thống Bill Clinton tuyên bố hủy bỏ lệnh cấm vận phong tỏa kinh tế Việt Nam, chuẩn bị tiến đến bang giao với quốc gia cộng sản này.

Năm 1994, ngành kiều hối Việt Nam chính thức bắt đầu và những ngân hàng của nhà nước CSVN có quan hệ với quốc tế để giao dịch tài chính, mua bán xuất nhập khẩu, đầu tư (trade and investment). Đa số là với các nước Châu Á như Trung Quốc, Đài Loan, Hành Quốc, Nhật Bản, Singapore.

Mùa Hè năm 1994, công ty của tập đoàn tài chính Western Union là công ty nước ngoài đầu tiên về ngành chuyển tiền bước vào thị trường Việt Nam. Công ty này được sự tư vấn từ một nhóm Việt Kiều ở Mỹ trung gian mai mối giao dịch với ngân hàng Asia Commerce Bank (ACB) và công ty dịch vụ Eden, trở thành 2 tổng đại lý đầu tiên của Western Union tại Việt Nam.

Western Union chính thức chuyển tiền từ Hoa Kỳ và hơn 150 quốc gia trên thế giới về Việt Nam, bắt đầu cho ngành kiều hối từ nước ngoài gửi về. Đây là công ty đầu tiên có giấy phép hoạt động tại Việt Nam, và có giấy phép hoạt động của chính phủ liên bang Hoa Kỳ cũng như trên toàn 50 tiểu bang và các thuộc địa nước Mỹ để thực hiện các dịch vụ chuyển tiền chính thức bằng đô la. Tuy nhiên, tại Việt Nam, người nhận chỉ được nhận bằng tiền đồng VN và chỉ tại các ngân hàng của các tổng đại lý của Western Union.

Năm 1995 tháng 07, chính phủ Bill Clinton quyết định lịch sử khi tái thiết lập bang giao với Việt Nam (lần đầu quan hệ ngoại giao với nước CSVN).

Liền sau đó, hai công ty đầu tiên khác của người Việt làm chủ tại Hoa Kỳ cũng xin được giấy phép của chính phủ Hoa Kỳ để chuyển tiền về Việt Nam từ Mỹ, là công ty Kim Phú, công ty ABC, và công ty Hoa Phát. Trước đó, có những ghi nhận là các công ty này cũng đã thực hiện các dịch vụ chuyển tiền "chui" về Việt Nam không chính thức hợp pháp, nhưng an toàn, giao đúng hẹn với khách. Tuy nhiên, Western Union vẫn là công ty duy nhất có giấy phép chính thức hoạt động kiều hối tại Việt Nam qua hệ thống các ngân hàng Việt Nam.

Dấu mốc quan trọng của sự thay đổi kinh tế Việt Nam thật sự bắt đầu từ năm 2014, khi chính phủ tổng thống Bill Clinton quyết định hủy bỏ lệnh cấm vận phong tỏa kinh tế Việt Nam sao gần 19 năm (1975-1994). Cho nên năm 2014, nhà nước CSVN cũng đã âm thầm mừng kỷ niệm sự kiện lịch sử này. Bởi vì từ đầu năm 1994 đó, Việt Nam mới thay đổi được khá nhiều. Trong đó, nguồn tiền từ khối người Việt hải ngoại chuyển về trong nước đã tạo nên sự khác biệt khá nhiều đó.

Vào năm 1994, ngay lập tức khi lệnh cấm vận kinh tế tháo gỡ, thì dòng tiền kiều hối từ Việt Kiều hải ngoại bắt đầu tuôn đổ về Việt Nam, như là một sự tiếp máu khẩn cấp cho nền kinh tế của một quốc gia đang bị xếp hạng một trong những nước nghèo và lạc hậu nhất thế giới thời đó.

Kiều Hối Việt Nam suốt 15 năm qua, mỗi ngày một tăng mạnh về số lượng.

 

Sức Mạnh Lượng Kiều Hối Trong Nền Kinh Tế Việt Nam

Có khoảng hơn 5 triệu người Việt sinh sống ở hải ngoại, bao gồm những người Việt đã ra khỏi quê hương xin tỵ nạn chính trị nước người vì không chấp nhận chế độ cộng sản (Hoa Kỳ, Canada, Úc, và một số quốc gia Châu Âu), rồi những người Việt từ trong nước đi lao động nước ngoài để kiếm tiền cho gia đình (đa số là tại các nước Đông Âu và những năm về sau là các nước ở khu vực Châu Á), cho đến những người di dân theo diện di trú bão lãnh thân nhân, đoàn tụ gia đình,... Những nhóm người này là những người thường xuyên gửi tiền về Việt Nam, với những lý do tiếp trợ giúp đỡ thân nhân. Nhưng đa số lượng kiều hối Việt Nam lại là tiền đầu tư kinh doanh, mua sắm bất động sản,... nhiều hơn là tiền để giúp nuôi sống người nhà.

Trong suốt 20 năm từ lúc Việt Nam thoát khỏi cấm vận kinh tế từ Hoa Kỳ, thì đã có hơn 100 tỷ đô la kiều hối từ khối Việt Kiều hải ngoại gửi về, cho các lý do đã nêu trên. Con số 100 tỷ đô la không là con số nhỏ. Xưa kia, năm 1974, chính phủ VNCH của tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã chí cần 100 triệu đô la viện trợ quân sự mà thôi, thì đã có thể giữ được miền Nam tự do. 

Hiện Việt Nam được đánh giá là một trong 10 quốc gia nhận được lượng kiều hối nhiều nhất thế giới. Trong khu vực Á Châu, thì Việt Nam chỉ đứng sau Trung Quốc, Phi Luật Tân về số lượng kiều hối vào trong nước. Philippines là nước nhận kiều hối tính theo GDP lớn nhất khu vực Đông Á.

Suốt hai thập niên vừa qua, kiều hối tăng đều đặn hàng năm và gần đây, trở thành một nguồn lực quan trọng giúp Việt Nam cầm cự với những khó khăn do kinh tế liên tục suy thoái.

Số lượng kiều hối xem ra nhập vào Việt Nam đều đặn hơn là vốn đầu tư nước ngoài. Kiều hối một nguồn ngoại tệ quan trọng, một số tiền viện trợ lớn không phải hoàn lại và không phải chịu một chi phí nào cả.

Số lượng kiều hối tăng không ngừng trong hơn 10 năm qua, từ 1.3 tỉ Mỹ kim vào năm 2000 lên đến 11 tỉ Mỹ kim vào năm 2013, rồi đến 12 tỉ mỹ kim trong năm 2014 vừa qua, ngoại trừ năm 2009 là năm bị sút giảm 11.5% so với năm trước do cuộc khủng hoảng tài chánh 2008-2009 theo báo cáo của Ngân Hàng Thế Giới. Trong ba năm vừa qua, số lượng kiều hối vào Việt Nam tăng khoảng 1 tỉ Mỹ kim hằng năm, với số lượng trung bình là 11 tỉ đô la mỗi năm.

Đáng ghi chú là các con số lượng kiều hối kể trên là con số chính thức, thông qua kiểm tra và báo cáo của các ngân hàng nhận giao dịch và sự quản lý bởi ngân hàng nhà nước. Số lượng kiều hối chính thức trên không kể những món tiền cầm tay từ hàng trăm ngàn Việt Kiều đi du lịch thăm thân nhân Việt Nam mỗi năm, hay những dịch vụ giao dịch "đổi tiền" giùm nhau giữa người ở nước ngoài và người còn trong nước,... tính ra cũng phải vài tỉ đô la thêm.

Nếu không có 100 tỉ đô la trong suốt thập niên qua, thì Việt Nam lấy đâu tiền để bù đắp việc chi nhiều hơn thu? Như một chuyên gia kinh tế trong nước đã từng nhận định, nếu không có hơn 100 tỉ đô la kiều hối đó, Việt Nam đã có thể phá sản. Hãy xem sự giải thích từ chính những nhà kinh tế trong và ngoài nước Việt Nam....

Năm 2014, Việt Nam nhận được hơn 20 tỷ Mỹ kim từ đầu tư của ngoại quốc, thu được 12 tỉ Mỹ kim từ kiều hối. Tính ra kiều hối tương đương 60% đầu tư của ngoại quốc vào Việt Nam.

Kiều hối hiện tương đương khoảng 8% GDP của Việt Nam. Với hy vọng năm nay sẽ nhận được lượng kiều hối từ 13 đến 14 tỷ Mỹ kim, Ngân Hàng Nhà Nước CSVN hy vọng cộng nguồn này với nguồn ngoại tệ có được từ hoạt động đầu tư trực tiếp của ngoại quốc, Việt Nam có thể tích lũy khoảng 8 tỷ Mỹ kim sau khi cân đối cán cân thanh toán quốc tế.

Theo báo cáo của Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương (CIEM) và nhận định của các chuyên gia kinh tế nước ngoài về Việt Nam thì riêng năm 2014, mức tăng trưởng GDP của Việt Nam là 5.98% - cao nhất trong vòng ba năm từ 2011 và lạm phát được giữ ở mức 4,09%. Năm nay, Việt Nam muốn đạt mức tăng trưởng GDP là 6.2% và giữ lạm phát ở mức 5%.

Giữa năm 2014, Ngân Hàng Nhà Nước loan báo phá giá tiền đồng 1%, nhằm kiềm chế lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia tài chính, Ngân Hàng Nhà Nước không chủ động phá giá tiền đồng nhằm “thực thi chính sách tiền tệ linh hoạt, hỗ trợ xuất cảng” mà là buộc phải phá giá tiền đồng vì không chịu nổi áp lực của thị trường tài chính quốc tế khi giá trị của nhiều đơn vị tiền tệ đang giảm nhanh.

Chưa kể những yếu tố khác vốn tác động đến tỷ giá đồng/Mỹ kim đang thay đổi rất nhanh theo hướng bất lợi, chẳng hạn như giá dầu. Do giá dầu thô đã rớt xuống mức dưới 50 Mỹ kim/thùng, Việt Nam dự tính cắt giảm 30% sản lượng dầu vì khai thác theo mức cũ sẽ lỗ nặng. Nếu giá dầu tiếp tục như hiện nay, nguồn thu ngoại tệ của Việt Nam từ xuất cảng dầu thô sẽ giảm đáng kể.

Hoặc giá bán các loại nông sản xuất cảng như cao su - vốn giúp Việt Nam thu về 1,8 tỷ Mỹ kim hồi năm ngoái - nay đang ngang với giá thành, các công ty xuất cảng cao su đứng trước nguy cơ hoạt động không lãi.

Xuất cảng gạo - một trong những loại nông sản giúp thu lượm nhiều ngoại tệ nhất cũng vừa được dự báo là sẽ gặp nhiều trắc trở trong năm nay vì Thái Lan “xả” các kho gạo dự trữ khổng lồ, còn Ấn Độ và Pakistan đang liên tục hạ giá bán gạo để cạnh tranh, giành thị trường của gạo Việt Nam.

Trong bối cảnh như thế, hy vọng “sẽ nhận được lượng kiều hối từ 13 đến 14 tỷ Mỹ kim” trong năm 2015 này của Ngân Hàng Nhà Nước dường như là một cách trấn an. Trong những năm vừa qua, chính phủ CSVN đã nới lỏng chính sách chuyển tiền về của dân cư sinh sống ở nước ngoài, do đó lượng gửi tiền về Việt Nam qua kênh chính thức tăng lên rõ rệt.

Bình quân mỗi năm mỗi người gửi về cho gia đình người thân 2,000 USD. Chính nguồn vốn dồi dào này đã phần nào làm giảm bớt gánh nặng tài chính quốc gia, là đối trọng của một nước nhập siêu như Việt Nam. Do vậy, kiều hối được xem như nguồn ngoại tệ mạnh mẽ ổn định theo thời gian.

Khoảng tiền này không gặp trở ngại như FDI về vấn đề nguồn vốn nước ngoài đầu tư, làm giảm quyền sở hữu của doanh nghiệp trong nước (mua lại cổ phần), hay hàng hoá tạo ra cạnh tranh với hàng nội địa… Hay như vốn vay ODA là nguồn tiền phải trả cộng với lãi suất dù ở mức thấp. Điều đó cho thấy tầm quan trọng của kiều hối trong cán cân thanh toán của Việt Nam.

Rõ ràng kiều hối là nguồn ngoại tệ quan trọng của Việt Nam. Ba năm liên tiếp trở lại đây, nguồn kiều hối có giá trị bằng 60% tới 76% nguồn vốn FDI và luôn gấp 2 tới 2.4 lần nguồn vốn ODA được giải ngân.

Số lượng ngoại tệ do kiều hối mang về rất cần thiết đối với Việt Nam để thanh toán hàng hóa nhập khẩu và các dịch vụ thương mại. Ngoài ra nó còn giúp ổn định tỷ giá (hối suất). Nếu ngoại tệ khan hiếm, đồng bạc Việt Nam sẽ mất giá, tỷ giá của VNĐ đối với ngoại tệ sẽ lên cao và làm tăng lạm phát.

Mặc dầu ngoại tệ có giá trị hơn đồng Việt Nam, nhưng không phải những người nhận đều lãnh ngoại tệ. Ngân Hàng Ngoại Thương Việt Nam cho biết, tỉ lệ kiều hối chuyển sang VNĐ tại ngân hàng này lên đến 25% - 30% trong hai năm qua, một phần vì tỷ giá của VNĐ ổn định.

 

Kiều Hối Gửi Về Đâu, Làm Gì

Theo công ty Western Union thì lượng kiều hối về đến Việt Nam được chuyển từ đa số người Việt hiện đang sống tại hơn 104 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Kiều hối từ Hoa Kỳ chuyển về Việt Nam chiếm nhiều nhất với khoảng 57% tổng số lượng kiều hối, tiếp sau đó là 8.4% đến từ Canada, 6% đến từ cộng đồng Việt tại Đức, và khoãng hơn 4% đến từ cộng đồng Việt tại Campuchia và Pháp.

Trong một nghiên cứu thăm dò được phổ biến vào cuối năm 2014 bởi Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương (CIEM) của Việt Nam kết hợp cùng với đại công ty chuyển tiền đứng số một trên thế giới là Western Union (WU), nhân dịp công ty WU kỹ niệm 20 năm hoạt động trong thị trường Việt Nam. Báo cáo “Toàn cảnh kiều hối tại Việt Nam” được nghiên cứu thực hiện trong 3 tháng từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2014 tại 7 tỉnh và thành phố lớn của cả nước là Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng, Nghệ An và một số tỉnh miền Đông Nam Bộ (là những thành phố có lượng kiều hối khá lớn từ nước ngoài gửi về).

Cũng theo báo cáo này, thì hiện hơn 30% lượng kiều hối được gửi về Việt Nam trong 3 – 5 năm gần đây được gửi vào ngân hàng để lấy lãi. Gần 30% được đầu tư cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. 20% để tích trữ vàng, hơn 16% đổ vào bất động sản và nhà đất. 

Mặc dù có những dấu hiệu sáng về mục đích sử dụng kiều hối nhưng báo cáo của viện CIEM Việt Nam và công ty Western Union, thì chỉ ra có 20% kiều hối đổ vào đầu cơ tích trữ vàng cũng là điều đáng quan tâm. Theo một chuyên gia kinh tế độc lập, việc kiều hối đổ vào vàng 20% cho thấy tâm lý người dân vẫn nghe ngóng và niềm tin đầu tư dân doanh vẫn chưa hồi phục. Chính vì vậy, các ngân hàng trong nước đã đề nghị chính phủ cần kêu gọi người dân đẩy mạnh vốn vào sản xuất, kinh doanh, thậm chí gửi ngân hàng cũng cần được tính đến. Một ví dụ đơn cử, nếu kiều hối năm 2014 đã là 12 tỷ USD, thì 20% được tích trữ vào vàng, người Việt sẽ cất dành đi 2.4 tỷ USD. Tuy nhiên, nếu so sánh giá vàng bán ra và mua vào từ đầu năm đến nay, người mua vàng đang được hưởng lợi rất ít. Trong khi nền kinh tế đang thiếu vốn, nhất là vay chăn nuôi và nông nghiệp.

Tại Việt Nam, Sài Gòn là nơi nhận được lượng kiều hối lớn nhất (5.1 tỷ Mỹ kim trong số 12 tỷ Mỹ kim mà Việt Nam nhận được trong cả năm 2014), kế đó là Hà Nội và những tỉnh có đông người Việt được gửi ra ngoại quốc làm thuê.

Phần đông công nhân xuất khẩu lao động xuất thân từ thôn quê. Do đó, số lượng kiều hối do công nhân gửi từ các nước Á châu về thôn quê tương đối ít so với số lượng kiều hối do Việt kiều chuyển từ các nước Tây phương về thành thị. Nhưng số lượng này có khuynh hướng gia tăng. Các vùng nhận kiều hối được mở rộng đến các tỉnh nhỏ và khu vực thôn quê nơi tập trung gia đình có công nhân xuất khẩu lao động như Quảng Ninh, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, v.v.

Trong khi khu vực có những thân nhân của những người vượt biển tỵ nạn cuối thập niên 70 và thập niên 80 nay định cư nước ngoài và gửi tiền về cho gia đình thân nhân, bao gồm các tỉnh như Khánh Hòa, Phan Thiết, Kiên Giang, Cà Mau, Cần Thơ, Vũng Tàu, hay ngay cả tại khu vực thành phố Hải Phòng miền bắc...

 

Lý do Kiều Hối cứ gia tăng

Một yếu tố giúp cho sự gia tăng kiều hối là số người Việt vẫn tiếp tục ra nước ngoài qua chương trình đoàn tụ gia đình và qua chương trình xuất khẩu lao động. Số công nhân Việt Nam làm việc ở nước ngoài từ khoảng 30,000 người vào năm 2000 đã lên đến 500,000 người vào năm 2013. Riêng tại Hoa Kỳ, có hơn 25,000 người Việt di dân mới đến định cư trong năm 2014.

Những người mới đến nước ngoài, thường chịu khó tần tiện để gửi tiền về cho gia đình thân nhân một cách thường xuyên và nhiều hơn những người Việt đã tỵ nạn định cư từ 30, 40 năm trước.

Quan trọng nhất là khối người lao động nước ngoài. Kể từ năm 2015, công nhân trong các nước thuộc khối Động Nam Á (Association of South East Asian Nations – ASEAN) có thể tự do đi lại và làm việc ở trong vùng, do đó sẽ làm số kiều hối tăng lên.

Một yếu tố quan trọng khác là sau nhiều năm đầu thử nghiệm Việt Nam đã rút tỉa ra một chính sách cởi mở nhắm thu hút kiều hối bao gồm một số biện pháp cần thiết như không hạn chế số lượng kiều hối, cho phép nhận và trả bằng ngoại tệ. Người nhận không bị bắt buộc phải gửi vào trương mục tiết kiệm hay bán ngoại tệ cho ngân hàng và không phải trả thuế thu nhập trên số kiều hối. Ngoài ra, sự chênh lệch về lãi suất áp dụng đối với tiền Việt Nam và ngoại tệ ở Việt Nam cũng là một yếu tố thu hút kiều hối.

Yếu tố thứ ba là người Việt ở nước ngoài về thăm Việt Nam, mua nhà ở hay đầu tư được dễ dàng hơn trước. Dịch vụ chuyển tiền phát triển rộng rãi ở trong nước cũng như ở hải ngoại với nhiều công ty và chi nhánh chuyển tiền với sự cộng tác của các ngân hàng, một phần nhờ chánh sách cho phép mọi thành phần kinh tế được tham gia vào việc chuyển tiền. Thủ tục chuyển tiền khá giản di và nhanh chóng. Thông thường chỉ trong vòng 24 giờ là người ở Việt Nam nhận được tiền kể cả ở vùng quê. Chi phí chuyển tiền qua công ty thương mại và ngân hàng tiếp tục giảm do cạnh tranh rất cao. Thí dụ lệ phí chuyển 100 Mỹ kim từ Hoa Kỳ qua một công ty chuyển tiền ở vủng Nam California về Việt Nam trung bình là 1.5 Mỹ kim và từ 300 Mỹ kim lệ phí là 1 Mỹ kim cho mỗi 100 Mỹ kim chuyển đi.

Ngoài công ty Western Union luôn đứng hàng đầu về lượng chuyển tiền từ khắp thế giới vào Việt Nam, thì đa số lượng kiều hối được thực hiện bởi các công ty chuyển tiền do Việt Kiều hải ngoại làm chủ. Phần đa số vẫn từ các công ty có uy tín ở Hoa Kỳ như Hoa Phát, Anh Minh,... Trước đây những công ty khác có tầm vóc, nhưng dần dà đã suy sụp sau nhiều năm cạnh tranh vì giá phí thấp, hay sau khi đã chuyển nhượng nhập vào các công ty lớn Hoa Kỳ như trường hợp công ty Kim Phú, Le Gửi Tiền Lẹ...

 

Kiều hối được sử dụng như thế nào?

Theo cuộc nghiên cứu của Nguyễn Việt Cường và Daniel Mont xuất bản vào 2012 đã đề cập đến ở trên, phần lớn kiều hối chuyển vào Việt Nam được dùng vào việc mua bán nhà, đất, trả nợ và tiết kiệm. Một phần nhỏ được dùng để mua những sản phẩm công nghiệp. Ngoài ra, cuộc nghiên cứu tìm thấy rằng kiều hối không được dùng vào việc sản xuất cũng như tiêu thụ hàng ngày và ảnh hưởng đối với giảm nghèo về mặt tiêu thụ rất giới hạn, ít nhất trong ngắn hạn.

Một cuộc nghiên cứu khác của Vân Phượng Hoàng và Elisabetta Magnani thuộc University of New South Wales xuất bản vào 2012 cũng có một kết luận tương tự rằng số lượng kiều hối từ nước ngoài do Việt kiều gửi về không có ảnh hưởng đến việc phát triển thương mại. Trái lại, những số tiền của công nhân sống ở Việt Nam nhưng xa gia đình hay làm việc ở nước ngoài trong chương trình xuất khẩu lao động gửi về quê quán đã giúp cho thân nhân xây dựng cơ sở làm ăn.

Nhiều tổ chức, cơ quan thiện nguyện xã hội cũng sử dụng các dịch vụ kiều hối để chuyển tiền về Việt Nam giúp người. Trong đó có cả những hội đoàn người Việt quốc gia chống Cộng như chương trình giúp đỡ thương binh chiến sĩ VNCH tại quê nhà, cũng được chuyển qua các kênh của các công ty chuyển tiền. Hay các chương trình từ thiện tôn giáo, người nghèo, cứu trợ... Nhưng con số này không đáng kể, không đến 0.1% số lượng kiều hối hằng năm.

Một phúc trình của Ủy Ban Giám Sát Tài Chánh Quốc Gia dựa trên việc khảo sát 4,000 hộ nhận kiều hối vào năm 2011 cho thấy 52% lượng kiều hối được đầu tư vào bất động sản. Tiếp theo là tiết kiệm và tiêu dùng. Theo thống kê của chi nhánh Ngân Hàng Nhà Nước tại Saigon, số lượng kiều hối đầu tư vào bất động sản đã giảm xuống 23% vào năm 2012 và 21% trong 10 tháng của năm 2013. Ngược lại, tỉ lệ kiều hối đầu tư vào lãnh vực kinh doanh gia tăng.

 

Thị trường Kiều Hối gia tăng mạnh nhưng các công ty kiều hối người Việt hải ngoại mỗi ngày lại xuống dốc

Vấn đề chuyển tiền Việt Nam, hay còn gọi chính thức là kiều hối Việt Nam, phát triển mạnh vào thập niên năm 2000. Công ty Western Union phát động mạnh vào thị trường Việt Nam, các công ty khác như MoneyGram cũng bước vào thị trường này nhưng đi chậm và còn yếu. Nắm bắt thời cơ sớm, có cơ cấu tổ chức tốt, mạng lưới hoạt động rộng rãi, các công ty chuyển tiền khác của Việt Kiều Mỹ làm chủ được thành lập như Hoa Phát, Kim Phú, ABC, Vina USA... ra đời. Ngành kiều hối hay chuyển tiền Việt Nam bộc phát vào những năm đầu thập niên 2000 rất mạnh, lượng giao dịch kiều hối Việt Nam từ các nước gửi về bắt đầu đến hơn 1 tỷ đô la, trong đó từ Hoa Kỳ thị trường chiếm hơn 50%.

Trên toàn thế giới, có nhiều công ty dịch vụ chuyển tiền Việt Nam do người Việt làm chủ, tại Hoa Kỳ, Canada, Úc, Pháp, và các quốc gia Đông Âu. Nhưng số lượng chuyển nhiều nhất về Việt Nam vẫn qua các công ty như Western Union, Kim Phú, ACB, Le Gửi Tiền Lẹ, Hoa Phát, Anh Minh, Hồng Lan. Sau đó, công ty Kim Phú được bán cho công ty RIA Financial Services là công ty được xếp hạng thứ 3 trên toàn thế giới trong thị trường kiều hối quốc tế. Kế đến, công ty Le Gửi Tiền Lẹ được bán cho công ty Omnex sau khi không thương lượng được với công ty Western Union. Có một quãng thời gian vài năm đầu thập niên 2000, thì công ty Le Gửi Tiền Lẹ được xem đứng đầu trên thị trường với tổng số lượng tiền chuyển về Việt Nam từ các chi nhánh và đại lý trên toàn nước Mỹ và Canada, lên đến hàng trăm triệu đô la mỗi năm.

Nhưng cả hai công ty Kim Phú và Le Gửi Tiền Lẹ sau khi đã bán vào các công ty Hoa Kỳ, và sau khi những người lãnh đạo các công ty này rời khỏi để sang thương vụ khác, thì hệ thống mạng lưới đại lý và số lượng tiền chuyển mỗi năm bị sút giảm đi. Ngày nay, Kim Phú gần như biến mất trên thị trường mặc dù vẫn do công ty RIA làm chủ. Trong khi công ty Le Gửi Tiền Lẹ hiện vẫn do công ty Omnex đầu tư, cũng bị mất nhiều đại lý do các công ty khác cạnh tranh, và suy giảm về lượng chuyển tiền.

Tại riêng Hoa Kỳ, chỉ còn lại công ty Hoa Phát, Anh Minh, và Hồng Lan là những công ty còn nền tảng tạm vững chắc trên thị trường, nhưng số lượng cũng bị suy giảm rất nhiều. Số lượng đại lý cũng ít hơn, và các đại lý than phiền không còn kiếm được lợi nhuận như hơn mười năm về trước nữa.

Trong những năm gần đây, tại miền Nam California có thêm công ty Tín Nghĩa TNMONEX (trên giấy tờ là VCBMONEY), hiện đã có mặt tại nhiều thị trường nhiều tiểu bang khác, nhưng vẫn còn bị giới hạn bởi thương hiệu chưa thông dụng và mạng lưới đại lý chưa mở rộng lắm. Công ty này ban đầu đình đám khai trương các cơ sở chi nhánh tại California, quảng cáo rầm rộ, nhưng nay càng thu hẹp các cơ sở và văn phòng trung ương, giới hạn bớt về tiếp thị quảng cáo, mất đi nhiều khuôn mặt quen thuộc của công ty đối với cộng đồng, cho thấy có nhiều sự khó khăn đang xảy ra.

Sự cạnh tranh giá phí đã đưa mức lệ phí chuyển tiền xuống mức thấp nhất, thậm chí có nơi quảng cáo chuyển tiền dưới 1 đô la cho mỗi 100 đô la chuyển (nếu nhận lãnh hay giữ tại địa điểm ngân hàng giao dịch của công ty). Công ty chuyển tiền không thể nào kiếm tiền lợi nhuận với mức phí 1 đô la. Vì thế, nhiều công ty đã phải phát triển thêm sản phẩm như mở dịch vụ chuyển hàng, bán chuyển quà sữa hay sản phẩm dưỡng sinh, y tế.... một vài công ty còn âm thầm chơi "bạo phổi" có đường dây chuyển tiền từ Việt Nam sang Mỹ, như là một hình thức giúp người trong nước rửa tiền sang Mỹ. Kể cả pháp luật Hoa Kỳ cũng ngăn cấm các hoạt động ngoài luồng này. Nhưng đến nay các cơ quan chức trách Mỹ vẫn làm lơ dù có biết. Có lẽ họ cố tình để tiền đô la có thể quay về lại Mỹ thay vì cứ đi vào Việt Nam hàng tỉ đô mỗi năm?? Hay là vì những dàn xếp chính trị cấp cao giữa hai nước?? hay để âm thầm giúp các "cụ", các "quan lớn" từ bên đó có thể tẩu tán tiền bạc sang Mỹ trước ngày thời vận bế mạc có thể xảy đến cho mình chăng? Khó hiểu.

Nhưng tóm lại các công ty kiều hối Việt Kiều đang dở sống dở chết, không thể sinh lợi nhuận, cho dù có chuyển đến hàng trăm triệu đô la mỗi năm. Những công ty lớn như WU hay RIA hay MoneyGram thực sự đã "bỏ" thị trường Việt Nam. Tuy rằng các công ty này vẫn còn cửa ngõ chuyển tiền vào Việt Nam, nhưng họ đã dẹp bỏ các ngân sách tài trợ, tiếp thị, quảng cáo cho khu vực Việt Nam để cắt giảm sự thua lỗ. Đó là lý do mà những năm gần đây vắng bóng sự quảng cáo, đi sâu tiếp thị cộng đồng người Việt từ các công ty lớn này.

Doanh nhân kiều hối Việt Kiều có thể thua, nhưng nhà nước CSVN không thua, có lẽ còn thắng lớn. Họ có thể đang đầu tư cơ sở, công ty kinh doanh chuyển tiền ngay tại các khu vực cộng đồng người Việt khắp nơi trên thế giới. Họ có khả năng tài chính đầu tư, và có thể dùng tiền để đánh bại hay mua lại một số công ty chuyển tiền khác. Nhưng nhà nước CSVN sẽ gia tăng cửa ngõ cho kiều hối vào Việt Nam, vì biết lượng tiền này mỗi ngày mỗi lớn hơn.

Hơn nữa, quan trọng nhất, kiều hối đang là một phần mạch máu quan trọng của sự sống kinh tế nước CSVN.

Người dân Việt ở nước ngoài, chỉ đơn giản nghĩ một điều, là gửi tiền về để tiếp máu cho thân nhân gia đình mình trong nước. Suốt hơn 20 năm qua, họ đã làm điều này trong tinh thần vô tư, không chính trị. Trong khi nhà nước thì phấn khởi vì đường truyền máu cho nền kinh tế quốc gia đã cứ thông hơn và chảy đều, chảy mạnh.

Hô Văn Xuân Nhi

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn