01 Tháng Mười Hai 20152:57 CH(Xem: 7182)
(Cảm nhận của Trịnh Y Thư nhân đọc tập truyện “Gió mỗi ngày một chiều thổi” của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng Bắc). Đọc tập truyện “Gió mỗi ngày một chiều thổi” (Sống xuất bản, 2015) của nhà văn nữ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, bạn đừng chờ đợi một câu chuyện với tình tiết lâm li, éo le, gay cấn hoặc có hậu; thậm chí, một câu chuyện có đầu có đuôi cũng chẳng có cho bạn nhẩn nha đọc những khi nhàn tản. Cũng chẳng có bao nhiêu bài học luân lí ở đây, một mẫu mực đạo đức lại càng hiếm hoi.
22 Tháng Mười 20154:35 CH(Xem: 17357)
A fragmentary novel You may be disturbed by fabulous stories and discrete patches of fates which are like a melancholy dream you could hardly recount fully after waking up.
07 Tháng Sáu 201512:00 SA(Xem: 5717)
Đây là cuốn hồi ký mà cũng là sử liệu đáng quý từ một sử gia chân thật, và một chính trị gia bất đắc dĩ, về một giai đoạn nhiễu nhương và bi thương của đất nước. Trần Trọng Kim kể lại mọi sự một cách chân phương với văn phong đơn giản súc tích cố hữu. Nhưng cũng có sự phê phán đĩnh đạc về thái độ của người Nhật, người Pháp, về tư cách và khả năng của nhiều nhân vật nổi tiếng thời đó, từ Hoàng đế Bảo Đại cho tới các lãnh tụ phe quốc gia và những kẻ trở cờ ở giữa. Lời phê phán xác đáng nhất, mang tính chất tiên tri và có giá trị cho đến ngày nay, được Trần Trọng Kim giành cho người cộng sản. Cho cái tội cõng rắn cắn gà nhà...
07 Tháng Sáu 201512:00 SA(Xem: 5082)
Chính vì những cảnh đời đa đoan này mà tôi phải viết. Không viết thì phí đi, bạn bè bảo tôi như vậy. Thế là tôi viết, và đến bây giờ coi như xong, nhưng chắc rằng chưa đủ. Xem lại chợt thấy bùi ngùi và thương thân. Bao năm tháng tột cùng của cực khổ và gian nan, đầy dẫy tủi nhục để viết được chừng này? Thấy mình tội nghiệp lạ lùng. Rồi kết quả ra sao? Coi chừng lại bị đụng chạm, lôi thôi với chính phủ thì thật là khốn nạn! Người lính đánh máy hộ cảnh cáo.
26 Tháng Ba 201512:00 SA(Xem: 5197)
Anh ra khỏi 9 cây số đường kinh hoàng, đến La Vang Thượng, xuống đi bộ vào La Vang Chính Tòa, nơi Tiểu Đoàn 11 Dù đang chiếm giữ. Hai cây số đường đất giữa ruộng lúa xanh cỏ, anh đi như người sống sót độc nhất sau trận bão lửa đã thiêu hủy hết loài người. Đường vắng, trời ủ giông, đất dưới chân mềm mềm theo mỗi bước đi, gió mát và không khí thênh thang. Anh ngồi xuống vệ đường bỏ tay xuống ao nước kỳ cọ từng ngón một. Anh muốn tẩy một phần sự chết bao quanh? Có cảm giác lạ: Anh vừa phạm tội. Tội được sống.

Sổ tay Tự do báo chí ở Miến Điện: còn nhiều hoài nghi?

01 Tháng Năm 201312:00 SA(Xem: 15766)
Lần đầu tiên trong vòng vài thập kỷ, 4 nhật báo tư nhân hôm Thứ Hai đã được bày bán tại các sạp báo ở Miến Điện, tạo cơ cho hội cho người đọc biết được tin tức hàng ngày không phải do chính phủ công bố. Tổng cộng 16 tờ báo của Miến Điện đã được cấp phép chuyển chỉ có 4 tờ được xuất bản. Các tờ báo còn lại tuy có có được giấy phép, nhưng do các thách thức về tài chính, máy móc nghèo nàn và thiếu phóng viên nên phần lớn các tờ này không thể ngay lập tức chuyển sang làm nhật báo. Các độc giả háo hức đã mua sạch các ấn bản của 4 nhật báo ra ngày hôm nay ở mọi sạp báo tại thủ đô thương mại Yangon. Tuy nhiên, các tờ khác như D-Wave ( tạm dịch là Làn Sóng Dân Chủ), tờ báo của phong trào đối lập Liên đoàn Toàn quốc đấu tranh cho dân chủ của lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi, hiện vẫn còn phải vật lộn với các rào cản trước khi xuất bản. Tháng Tám năm ngoái, chính quyền đã ngưng kiểm duyệt các ấn bản của báo tư nhân ở Miến Điện. Bốn tháng sau đó, họ thông báo các kế hoạch cho phép xuất bản các nhật báo độc lập, vốn bị cấm từ năm 1964 để phù hợp với các quy định kiểm duyệt gắt gao của chính phủ thời bấy giờ”.

Tôi trích nguyên văn một bản tin ngắn được loan báo trên các hệ thống truyền thông Việt ngữ quốc tế, vì đây là một biến chuyển rất lớn lao đối mới đất nước đang chuyển mình vào thế giới dân chủ, một thế giới buộc các nhà lãnh đạo của các quốc gia phải chấp nhận đối lập, đa nguyên và trọng pháp như Miến Điện. Nền dân chủ non trẻ của Miến Điện đã cáo chung từ năm 1964 sau khi giới quân nhân lên nắm quyền sau một cuộc đảo chánh. Dưới ảnh hưởng của nhà cầm quyền quân sự, tự do báo chí bị hủy bỏ và báo tư nhân bị cấm xuất bản. Những việc làm này trở thành đặc tính của bất cứ chế độ quân sự nào. Do nhu cầu tồn tại và mở cửa với thế giới bên ngoài, nhất là với các nước Tây phương và các quốc gia trong Hiệp Hội ASEAN mà Miến Điện cũng là thành viên, Yangoon đã phải lột xác một cách nhanh chóng và đáng ngạc nhiên. Dĩ nhiên, các quốc gia trong thế giới dân chủ cũng đã bày tỏ sự hoan nghênh về việc Miến Điện đang chuyển đổi mang tính tích cực, nhưng việc bỏ cấm vận toàn phần cho Miến Điện vẫn chưa diễn ra. Như thế có nghĩa là phần đông các quốc gia Tây phương trong đó có Hoa Kỳ vẫn còn hoài nghi đối với ông Thein Sein và chính phủ của ông.

Washington và một số các quốc gia Liên Âu chưa hoàn toàn tin vào những hành động tỏ thiện chí của chính quyền Thein Sein cũng là điều dễ hiểu. Thein Sein nguyên là một tướng lãnh trong quân đội Miến Điện, và những chiếc ghế bộ trưởng trong nội các của ông phần lớn do những người xuất thân từ giới quân nhân nắm giữ. Họ đã khoác áo dân sự nhưng ảnh hưởng của họ đối với quân đội và cảnh sát vẫn còn rất nặng. Vấn đề mà các quốc gia Tây phương đặt ra là: liệu ông Thein Sein và nội các của ông có thể ra lệnh cho ngưng tiến hành công cuộc cải tổ đất nước họ khi thấy một nền dân chủ toàn phần có hại cho quyền lực và quyền lợi mà hiện nay giới quân nhân vẫn còn được hưởng tại Miến Điện hay không? Thông thường dư luận quốc tế thường căn cứ vào quyền tự do ngôn luận trong đó có tự do báo chí có được tôn trọng hay không để đưa ra phán định xem các nhà lãnh đạo một đất nước thiếu dân chủ nay có thực sự muốn dân chúng nước mình được hưởng một nền dân chủ xứng đáng hay là không.

Ít ra là vào lúc này, chúng ta có thể nhìn thấy gì ở sự kiện Yangoon cho phép xuất bản 4 tờ báo tư nhân độc lập và bãi bỏ chế độ kiểm duyệt báo tư nhân. Hai sự kiện này nếu được tôn trọng triệt để thì cũng đã là khá rồi, nhưng không vì thế mà có thể khẳng định là Miến Điện đã có quyền tự do ngôn luận 100% được.

Tôi thấy cần phải gợi lại một vài sự kiện liên quan đến tự do ngôn luận trong đó có tự do báo chí ở miền Nam Việt Nam trong thời chiến tranh để bảo về cho sự hoài nghi của cá nhân tôi đối với quyền tự do ngôn luận tại Miến Điện. Tại VNCH người ta có thể kể ra hàng trăm tờ nguyệt san, bán nguyệt san, tuần và nhật báo tư nhân, nhưng nhà nước, tức chính quyền VNCH từ thời Tổng Thống Ngô Đình Diệm cho tới thời Phan Khắc Sửu rồi Nguyễn Khánh đến Nguyễn Văn Thiệu, Nguyễn Cao Kỳ vẫn giữ độc quyền trong các lãnh vực truyền thông đại chúng quan trọng như truyền thanh và truyền hình vốn được dùng như những phương tiện chiến lược để bảo vệ chế độ và tuyên truyền chống Cộng. Tôi không kể tới thời Tổng Thống Trần Văn Hương và sau đó đến Tổng Thống Dương Văn Minh vì thời gian họ cầm quyền với vai trò Tổng Thống diễn ra rất ngắn, lúc đó có cho tư nhân tham dự nhiều hơn vào truyền thông nhà nước chắc cũng không còn kịp. Cho nên tôi tạm gọi tự do ngôn luận và tự do báo chí của VNCH là “khập khễnh” vì chính phủ VNCH vẫn duy trì một cơ quan kiểm duyệt báo chí nằm trong Bộ Thông Tin được trá hình bằng một cái tên rất đẹp, đó là Sở Phối Hợp Nghệ Thuật dưới thời Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu, trong khi vẫn chấp nhận cho xuất bản báo độc lập của tư nhân.

Giới trẻ hiện nay ở trong nước cũng như ở hải ngoại khi nghiên cứu về báo chí miền Nam Việt Nam dưới thời VNCH có thể rất dễ bị lẫn lộn nếu họ không xem xét kỹ lưỡng vào bản mô tả công việc và trách nhiệm của Sở Phối Hợp Nghệ Thuật, một cơ quan chẳng qua chỉ là tên gọi khác đi của Cơ quan Kiểm Duyệt báo chí và các ấn phẩm văn học nghệ thuật với thứ chữ nghĩa kêu như sáo. Nói tóm lại kể cả Đệ Nhất và Đệ Nhị Cộng Hòa không hề có tự do báo chí “mở” được mà là một nền tự do báo chí bị hoen ố vì những nhà lãnh đạo chỉ cho phép “tự do chỉ trích tới một mức độ nào đó mà thôi”, nghĩa là có những vấn đề, những nhân vật lãnh đạo báo chí không được đụng tới, nếu không muốn tờ báo của mình bị tịch thu hay phải đóng cửa. Thời kỳ báo chí tư nhân và độc lập ở Việt Nam phải đục bỏ những từ, những câu, những bài, hình ảnh mà nhà cầm quyền VNCH không muốn các tờ báo này đăng tải để đổi lại tờ báo không bị cảnh sát và nhân viên kiểm duyệt đứng canh ở nhà in, chồng báo nào in ra thì đem ném vào thùng mục xanh là thời kỳ mà quyền tự do ngôn luận trong đó có tự do báo chí bị chế độ làm hoen ố, bị đem ra làm trò cười trong những bức hí họa. Trong khi trong nhà mình đầy rác thì cứ quay sang nhà hàng xóm chỉ trích họ ở bẩn là một cách so sánh khá chính xác vào thời kỳ mà nhà cầm quyền VNCH dùng phương tiên truyền thông độc quyền của nhà nước để chỉ trích Miền Bắc không có tự do báo chí vì tất cả những cơ quan truyền thông báo chí ở đó đều do nhà nước kiểm soát chặt chẽ. Nhưng thực chất, kiểm duyệt báo chí khắc nghiệt hay tự do báo chí nửa vời đều chỉ có ích lợi cho giới cầm quyền chứ chẳng mang được lợi ích nào cho dân chúng.

Nhưng đó là nói về thời gian còn tồn tại chế độ Đệ Nhất và Đệ Nhị Cộng Hòa. Còn ngày nay những người Việt trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt có hoàn toàn được hưởng một nền tự do báo chí như người Mỹ dòng chính được hưởng không? Trên nguyên tắc và nếu là người ngoài cuộc nhìn vào thì thấy họ phải được hưởng chứ vì ngày nay họ đã trở thành công dân Mỹ rồi. Nhưng thực tế thì ngược lại. Nền báo chí và truyền thông Việt ngữ ở đây còn tự mình duy trì nhiều cấm kỵ, vẫn có những từ ngữ khi dùng thì bị chỉ trích thậm tệ ngay và điển hình nhất là khi phỏng vấn một viên chức Cộng sản thì lập tức tờ báo bị phản đối và bị gán cho là tay sai hay thân Cộng ngay. Thậm chí nói về một sự kiện xảy ra ở Việt Nam như biểu tình chống Trung Quốc mà xuất hiện trong hình chụp hay clip video những lá cờ đỏ sao vàng là không được hoặc có người nào viết “thành phố Hồ Chí Minh” đã hẳn là không được rồi, nhưng nếu có anh nhà báo nào bạo phổi viết “thành phố Hồ Chí Minh, tên cũ là Saigon” cũng không được nốt! Khoảng 5 năm trước đây nhiều tờ báo tư nhân độc lập ở Little Saigon bị chỉ trích là chao đảo hay thân Cộng chỉ vì không khẳng định lập trường chống Cộng. Cho nên sự kiện bị qui chụp bị, bị suy luận là tay sai Cộng sản trên truyền thông, báo chí Việt ngữ và trên mạng ở thủ đô tị nạn đến nay vẫn là chuyện bình thường cho đến khi một vài vụ chụp mũ Cộng sản bị nạn nhân kiện ra tòa như ở Seattle, ở Virginia, ở quận Cam thì nó mới trở thành chuyện không bình thường nữa. Người ta khám phá ra rằng chẳng qua những cấm kỵ mà số người này đặt ra chỉ là để hù dọa thiên hạ, để vỗ ngực xưng tên. Đám người vừa kể đã làm những trò quá đáng khi đòi thay luôn cả Tổng Giám Đốc của một nhật báo lớn ở đây, đòi phải có chân trong Hội đồng quản trị của người ta và thậm chí lại có ông ngang tàng hơn, quân phiệt hơn đòi lập ra một ủy ban để kiểm duyệt bài vở của tờ báo này. Sự quá đáng ấy khiến nhiều người ở Little Saigon kháo nhau: “May mà họ chỉ là những thành phần không còn chỗ bám víu trong cộng đồng chứ nếu mà họ về Việt Nam cầm được quyền thì nhân dân Việt Nam còn khốn đốn hơn nữa!”.

Tôi đưa ra hai dữ kiện trên để muốn nói tại sao về cá nhân, tôi vẫn còn nhiều hoài nghi về những chuyện thay da đổi thịt của Miến Điện nhất là vấn đề tự do báo chí ở đấy. Cho báo tư nhân độc lập được ấn hành, bỏ cơ quan kiểm duyệt chưa phải là hai yếu tố có thể khẳng định được tự do báo chí ở Miến Điện. Một đất nước sống trong áp bức, người dân mất tất cả quyền thiêng liêng của con người từ năm 1964 đến nay, bây giờ, nếu được tự do phát biểu, không thể bảo họ rằng không nên nói điều này mà chỉ được nói điều kia. Và trong hoàn cảnh ấy, chính quyền hiện nay ở Yangoon có thể chịu đựng được và chịu đựng tới mức độ nào. Quá khứ của một chính quyền độc tài trong 50 năm tất nhiên phải có nhiều chuyện “cấm kỵ” lắm. Liệu các viên chức chính quyền Miến Điện hiện nay có dám để cho báo chí tự do nói về cái quá khứ đầy bóng tối của mình không. Lại còn tập thể quân quân đội Miến Điện đang được hưởng những đặc quyền và nhiều nhà lãnh đạo quân đội này đã từng nhúng tay vào máu trong nhiều vụ đàn áp người dân Miến Diện nổi dậy đòi tự do dân chủ trước đây! Họ cho báo tư nhân độc lập xuất bản, họ bỏ cơ quan kiểm duyệt, nhưng chính quyền Miến Điện vẫn có thể kiểm duyệt bằng các áp lực chủ báo, áp lực những nhà báo để họ phải tự kiểm duyệt mình! Ở một chế độ báo chí mà nhà báo phải tự kiểm duyệt mình thì cũng chẳng khác nào chế độ báo chí ấy có một cơ quan siêu kiểm duyệt vô hình vậy. Cho nên vấn đề vẫn là con người, và hiện nay khó biết trong đầu ông Thein Sein liệu có tiềm tàng ý thức nhất quyết bước theo con đường dân chủ tự do để cứu nước mình hay không!

Vũ Ánh

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn